Luisteren met je ogen
Luisteren met je ogen
Een houding die gekenmerkt wordt door aandacht
Pastoraat aan homoseksuele jongeren begint met luisteren met je ogen. Dat zei ds. A.A.F. van de Weg in zijn lezing op de studiedag die Hart van Homo’s op 8 mei 2026 hield in samenwerking met de Theologische Universiteit Apeldoorn. Hieronder een samenvatting van zijn lezing.
Pastoraat aan homoseksuele jongeren begint niet met standpunten, antwoorden of oplossingen, maar met aandacht. Veel jongeren die met homoseksuele gevoelens leven, dragen ervaringen van onbegrip, pijn, afwijzing of eenzaamheid met zich mee. Daarom is vertrouwen niet vanzelfsprekend. De eerste vraag in een pastorale ontmoeting is niet wat wij willen zeggen, maar of wij voor de ander een veilige gesprekspartner zijn.
Aandacht betekent aanwezig zijn. Het vraagt dat wij ons ophouden bij de ander en hem of haar ruimte geven om tevoorschijn te komen. Een homoseksuele jongere mag niet gereduceerd worden tot zijn gevoelens of worsteling. Allereerst is hij of zij een mens, een schepsel van God, wonderlijk gemaakt en gekend door Hem. Werkelijk pastoraat erkent die volle menselijkheid en benadert de ander niet als een probleem of een casus.
Luisteren met onze ogen
Allereerst vraagt aandacht om te luisteren met onze ogen. Het gevaar bestaat dat wij blijven steken in eerste indrukken of in beelden die wij vooraf hebben gevormd. Werkelijk zien vraagt dat wij oog krijgen voor de persoon achter het verhaal. In het gezicht van de ander worden kwetsbaarheid, angst, verdriet en verlangen zichtbaar. Tegelijk leest de ander ook iets in onze ogen. Veiligheid en vertrouwen worden niet alleen opgebouwd door woorden, maar ook door onze houding en uitstraling. Daarom is het van belang dat de ander iets van de vriendelijkheid van Christus weerspiegeld ziet in onze blik.
Luisteren met onze oren
Daarnaast vraagt aandacht om te luisteren met onze oren. Dat betekent meer dan het horen van woorden. Echt luisteren houdt in dat wij onze eigen oordelen, behoeften en angsten (tijdelijk) opzijzetten om de ander werkelijk te begrijpen. Open vragen kunnen daarbij helpen. Vragen naar de ontstaansgeschiedenis van gevoelens, naar de worsteling die iemand ervaart en naar de plaats van God in dit alles openen ruimte voor een eerlijk gesprek. Te snelle antwoorden, bijbelteksten of morele conclusies kunnen die ruimte juist afsluiten. Daarom vraagt luisteren om geduld en de bereidheid om nog geen conclusie te trekken.
Luisteren met ons hart
Ten derde: wanneer wij werkelijk kijken en luisteren, wordt ook ons hart betrokken. Dan worden wij niet alleen geconfronteerd met feiten, maar ook met gevoelens van eenzaamheid, schaamte, onzekerheid en verdriet. Pastorale bewogenheid betekent dat wij ons laten raken door die werkelijkheid. Niet om de last van de ander over te nemen, maar om naast hem of haar te gaan staan. Een deel van de eenzaamheid wordt doorbroken wanneer iemand merkt dat zijn strijd gezien en erkend wordt.
Spreken met woorden
Tot slot: Pas daarna komt het spreken. Woorden hebben gewicht en vragen daarom om zorgvuldigheid. Soms is zwijgen beter dan spreken. Stilte hoeft niet direct gevuld te worden. Wanneer wij spreken, behoren onze woorden gekenmerkt te worden door liefde, geduld en zachtmoedigheid. Daarbij is ook zelfonderzoek nodig. Onze woorden kunnen immers gekleurd worden door eigen angst, ongemak of weerstand. Daarom is het belangrijk dat niet onze spanning, maar de liefde richting geeft aan wat wij zeggen.
In het pastorale gesprek kunnen zowel meeleven als begrenzen een plaats hebben. Meeleven betekent dat er ruimte is voor klacht, verdriet, verlangen en geestelijke strijd. Tegelijk kan er ook een moment komen waarop een grens wordt aangegeven. Wanneer een afwijzing van homoseksuele relaties wordt uitgesproken, vraagt dat om grote voorzichtigheid. Veel jongeren ervaren een afwijzing van relaties immers als een afwijzing van hun persoon. Daarom kan een „nee” alleen geloofwaardig zijn wanneer het gedragen wordt door een duidelijk en voelbaar „ja”: ja, jij hoort erbij; ja, jouw leven doet ertoe; ja, jij mag gekend worden. Zonder die houding ontstaat afstand in plaats van pastoraat.